سنين نوجواني و بلوغ:
خصوصيات عاطفي و رواني دوره نوجواني و بلوغ:
1- عدم تعادل و بيثباتي عاطفي يكي از بارزترين ويژگيهاي اين دوره ميباشد. اكثر اوقات به هنگام بروز خشم نميتوانند رفتار و گفتار خود را كنترل نمايند. خيلي زود متاثر ميشوند به خصوص زماني كه احساس ميكنند كسي به حرفشان گوش نميدهد و به همين خاطر دست به اعمال ناخوشايندي ميزنند و سپس پشيمان شده خود را سرزنش ميكنند. حساسيتها و هيجانات ناشي از زودرنجي كه از خصوصيات دائمي اين دوران ميباشد. اغلب به علت تغييرات و تحولات غدد داخلي و ميزان ترشحات هورمونها و نوع تربيت و آموزش دوران گذشته است كه در مجموع وضع زندگي عاطفي آنها را تغيير ميدهد و گاهي با كوچكترين برخوردي عصباني ميشوند و به هنگام عصبانيت و خشم ممكن است به گريه متوسل شوند و يا غمگين و افسرده به تنهايي پناه ببرند.
2- مورد توجه همسالان واقع شدن و به خصوص تاييد آنها را كسب نمودن و افزودن دوستان همجنس باعث ميشود كه اهميت بزرگسالان در نزد آنها كمتر از همكلاسان و همسالان باشد. بنابراين كسب استقلال عاطفي از والدين نيز در اين دوره از اهميت خاصي برخوردار است.
3- تحمل شنيدن انتقاد و سرزنش را ندارند، ولي برعكس خودشان از ديگران انتقاد ميكنند كه گاهي اوقات منجر به اختلاف نظر با والدين ميشود و باعث عدم ارتباط صميمانه با آنها مي گردد.
4- احساسات فداكارانه و مبارزه با ظالم و دفاع از مظلوم و ستمديده در اين دوره ظاهر ميشود.
5- ميخواهند به ديگران بقبولانند كه افراد مهمي هستند، اثبات اين امر كه آنها چندان هم مهم نيستند آنها را ميرنجاند.
6- در برابر ناكاميها حالات ياس و نااميدي به آنها دست ميدهد. بسيار غمگين و افسرده ميشوند و احساس ميكنند ديگر همه چيز تمام شده است و به گريههاي شديد متوسل ميشوند.
7- به وضع ظاهر و لباس و آرايش خود توجه دارند و گاهي مدتها وقت خود را جلوي آئينه به اين امر اختصاص ميدهند.
8- حالات رويايي و عاشق پيشگي دارند.
9- نگران آينده هستند، آينده تحصيلي، شغلي، اقتصادي، اخلاقي و جنسي كه اين نگرانيها خود موجب پيدايش اضطراب و پريشان خاطري در آنها ميگردد.
چند توصيه به والدين و مربيان جهت كاستن مشكلات نوجوانان:
1- والدين كانون خانواده را محلي امن و پناهگاهي مستحكم براي فرزندان نمايند. به يكديگر احترام بگذارند نبايد در حضور فرزندان به مشاجره پردازند و عيوب يكديگر را در حضور آنها بازگو كنند.
2- والدين نوجوانان و جوانان را از محبت سيراب نمايند تا آنان به هر آشنا و بيگانهاي روي نياورند. آنان بايد به فرزندان خود احترام بگذارند و به آنها كمك كنند تا نواقص خود را رفع نمايند. نصايح و تذكرات خود را با استدلال و منطق و در خلوت با آنها در ميان نهند و هرگز در حضور ديگران به خصوص همسالان به پند و اندرز آنان نپردازند. ضمناً سخني را به آنها بگويند كه خود بدان عمل ميكنند.
3- والدين و مربيان نبايد نوجوانان را به خاطر ضعفهايي كه دارند تحقير نمايند و آنها را با همسن و سالان خود مقايسه كرده صفات نيكوي ديگران را به رخ آنها بكشند بلكه در حد توان و ظرفيت آنان از آنها توقع و انتظار داشته باشند و با درك دنياي آنها به هر مقدار كه تلاش مينمايند از آنها قدرداني كنند.
4- والدين و مربيان بايد به نوجوانان مسئوليتهاي مختلف زندگي را واگذار نمايند تا آنها اهل تفكر و كار و زندگي بشوند. ضمناً والدين و مربيان بايد به آنان بياموزند كه از مشكلات نبايد گريخت بلكه راههاي مبارزه با مشكلات و راه حل آنها را به فرزندان و دانش آموزان خود آموزش بدهند.
5- كمك به برنامه ريزي صحيح براي اوقات فراغت و تقسيم بندي اوقات فراغت جهت درس تفريح و سرگرمي ورزش و هنر مطالعه كتابهاي مفيد و مباحثه با اشخاص مطلع و صالح شركت در اجتماعات مذهبي ترتيب دادن گردشهاي علمي نوشتن خاطرات روزانه تماشاي تلويزيون به طوري كه باعث خستگي زياد جسمي و فكري نشود از اعتدال نيز خارج نگردد و فرد در انتخاب اختيار داشته اجباري در كار نباشد.
6- كساني كه درمورد دين با نوجوانان و جوانان صحبت مينمايند خود بايد الگوي واقعي دين باشند و به آنچه كه ميگويند عمل نمايند. ايمان و اعتقاد قوي به مذهب داشته باشند. توانائي پاسخ دادن به سؤالات نوجوانان را داشته باشند و بتوانند خرافات را از نظريات صحيح ديني جدا كرده به نوجوانان و جوانان ارائه دهند. از نظر اخلاقي خود الگوي اخلاقي باشند با اخلاص مهربان انسان دوست و علاقهمند به كار خود باشند. سعه صدر و وسعت نظر داشته باشند. برنفس خود غالب باشند و از اعتدال در امور خارج نشوند باحوصله، صبور و باتدبير باشند و از نظر ظاهر نيز آراسته و تميز و مرتب باشند كه نوجوانان قطعاً تحت تاثير چنين الگوئي قرار خواهند گرفت.
7- در محيطهاي آموزشي بايد نيازهاي نوجوانان مورد بررسي قرار گيرد و هوش و استعداد و علاقه و انگيزههاي آنها شناسايي شود و بر اساس اين شناسايي برنامهريزي آموزشي صورت پذيرد و در اتخاذ روشهاي آموزشي و پرورشي مطلوب بايد از روانشناسي نوجواني كمك طلبيد.
8- به هر نوجواني بايد كمك نمود تا قبل از شروع تحصيلات عالي و تخصصي خود اطلاعات لازم را در اطراف شغلي كه در آينده ميخواهد انتخاب كند. كسب كند همچنين به او كمك شود تا به يك خودشناسي دقيق نائل گردد، توانائيهاي خود را كشف كند و تصوير جامعي از خصوصياتش به دست آورد. تا بتواند با شناخت خود و آگاهي از مشاغل موجود تصور شغلي و حرفهاي خود را در برابر واقعيت مورد آزمايش قرار دهد و پس از تفكر و بحث درباره مشاغل و تجزيه و تحليل واقعيات و اطلاعات موجود به انتخاب شغلي پردازد كه هم رضايت شخصي را تامين كند و هم براي جامعه مفيد باشد.
9- نوجوانان بسياري از آداب معاشرت و روابط اجتماعي صحيح را در معاشرت كردن و برقراري ارتباط با دوستان و آشنايان ميآموزند. بنابراين نبايد آنان را از معاشرت كردن با دوستان و همسالان محروم نمود. عدم ارتباط با دوستان و همسالان ميتواند باعث ناراحتي نوجوان شود. زيرا از جمله نيازهاي اساسي اين دوره از زندگي ميباشد و منع نوجوان از معاشرت به منزله مبارزه با يكي از نيازها و تمايلات وي ميباشد. وظيفه شما والدين و مربيان است كه او را در اين امر مهم ياري دهيد. تا بتواند بهترين گروه همسالان را انتخاب نمايد.
تـا تواني مي گريز از يار بد يـار بـد بدتر بود از مـار بد
مار بد تنها تو را بر جان زند يار بد جان و بر ايمان زند
10- در خاتمه بايد گفت: بايد نوجوان را عميقاُ درك نمائيد. تحولات جسماني و رواني كه در وي ايجاد شده است. سازش او را با محيط دگرگون ميسازد. در اين حال نوجوان براي سازش مجدد با محيط خود نياز به فرصت دارد. بايد امكان را برايش فراهم نمائيد به او فرصت دهيد تا اشتباه كند، انتقاد كند،تصميم بگيرد، در انتخاب فلسفه و روش زندگي او را ياري دهيد. به هنگام لزوم با عطوفت و مهرباني اشتباهات او را برايش گوشزد كنيد. سعي كنيد وي را در كارهاي نيك و پسنديده تشويق كنيد. اگر ميخواهيد اعمال و رفتارهاي نادرست وي را گوشزد كنيد اين عمل را با استدلال منطقي و توام با احترام و مهرباني انجام دهيد.
******
من برای آنکه شما جوانان شايسته ای هستيد علاقه دارم که جواني خود را در راه خداوند و اسلام عزيز و جمهوری اسلامي صرف کنيد، تا سعادت هر دو جهان را دريابيد.
( از وصايای امام خميني « ره» )
******
نوجواني که از آغاز بلوغ،
به سراغ پسر و دخترتان مي آيد
دوره حساسي است.
مثل هر مرحله دارای خصوصياتي است.
وضع اين دوره بمانند پلي است،
گر که کودک به سلامات گذرد از اين پل
پس از اين گردنه همپای برزگسالن است.
آدمي گر که در اين مرحله اصلاح نشد،
باز پروردن او دشوار است.
( دکتر غلامعلي عطائي)
